شوک اقتصادی ایران به جهان/ ترس امارات و عربستان از تلافی ایران/ پاشنه آشیل کشورهای شورای همکاری خلیج فارس چیست؟

به گزارش اقتصادنیوز به نقل از فارس، مرکز سیاست جهانی انرژی دانشگاه کلمبیا در تحلیلی به بررسی تاثیر اختلال در عرضه نفت به دلیل هرگونه درگیری نظامی پیرامون ایران، بر جهان پرداخته است.

در این تحلیل آمده، در صورت وقوع حمله، واکنش تلافی‌جویانه ایران علیه متحدان و شرکای آمریکا در شبه‌جزیره عربستان می‌تواند زیرساخت‌های نفتی جهانی و مسیرهای حیاتی انتقال انرژی را در معرض خطر قرار دهد.

در سناریویی که شامل حملات مستقیم و نظامی میان آمریکا (احتمالا همراه با اسرائیل) و ایران باشد و در آن تاسیسات نفتی نیز هدف قرار گیرند، قیمت نفت احتمالا شوک شدیدی را تجربه خواهد کرد چراکه هم منابع تولید و هم مسیرهای انتقال به طور هم‌زمان آسیب خواهند دید.

بنا بر این تحلیل، درحالی‌که امارات و عربستان اکنون بر سر مداخلات منطقه‌ای و هم‌پیمانی‌هایشان با بازیگران دولتی و غیردولتی اختلاف دارند، هیچ‌کدام خواهان حمله آمریکا به ایران نیستند، به‌ویژه اگر این حمله از خاک خودشان آغاز شود، زیرا خطر تلافی ایران علیه زیرساخت‌های انرژی داخلی‌شان بسیار بالاست.

پاشنه آشیل کشورهای شورای همکاری خلیج فارس 

برآورد دانشگاه کلمبیا نشان می‌دهد که کشورهای شورای همکاری خلیج فارس پس از دهه‌ها تلاش برای تنوع‌بخشی اقتصادی، سرانجام شاهد رشد قابل توجه بخش‌های غیرنفتی بوده‌اند، حتی در شرایط قیمت پایین نفت و این تنش‌ها که بی‌ثباتی قیمت به بار می‌اورد به نفعشان نیست.

این بدان معنا نیست که این کشورها از اقتصاد نفتی عبور کرده‌اند بلکه نکته این است که پویایی بخش‌های غیرنفتی اکنون آنها را نسبت به درگیری‌های منطقه‌ای آسیب‌پذیرتر کرده است.

بخشی از این آسیب‌پذیری به دسترسی به بازارهای جهانی بدهی و اعتبارات مربوط می‌شود.

به طور خلاصه، کشورهای خلیج فارس با قیمت پایین نفت تا حدی موفق عمل کرده‌اند اما حتی یک جهش کوتاه‌مدت قیمت ناشی از جنگ آمریکا و ایران می‌تواند پایه‌های رشد غیرنفتی و تنوع اقتصادی را تهدید کند.

تاثیر بسته شدن تنگه هرمز

شبه‌جزیره عربستان میان سه گلوگاه حیاتی قرار دارد: تنگه هرمز، باب‌المندب و کانال سوئز اما اکنون این منطقه علاوه بر نفت و گاز، به یک گره مهم در اقتصاد جهانی تبدیل شده است.

حدود ۱۸ تا ۱۹.۵ میلیون بشکه در روز نفت خام و فرآورده‌های پالایشی از تنگه هرمز عبور می‌کند که معادل ۲۵ درصد تجارت دریایی نفت جهان است. بسته شدن این مسیر، صادرات عربستان، کویت، امارات و عراق را هم‌زمان متوقف می‌کند.

هیچ زیرساخت خط لوله‌ای در منطقه وجود ندارد که بتواند این حجم را به طور کامل دور بزند، حتی با وجود خط لوله شرق-غرب عربستان و بندر فجیره امارات.

عربستان، امارات و کویت ظرفیت مازاد تولید قابل توجهی دارند که معمولا بازار را در برابر اختلالات محافظت می‌کند اما در صورت حمله ایران به زیرساخت‌های GCC، مانند حمله ۲۰۱۹ به تاسیسات بقیق و خریص، یا بسته شدن تنگه هرمز، این ظرفیت مازاد نیز بلااستفاده خواهد شد.

در این حالت، جهان نه تنها عرضه فعلی، بلکه توان افزایش تولید برای جبران کمبود را نیز از دست خواهد داد.

تولیدکنندگان اصلی GCC در طول ۲۰۲۵ کاهش تولید اوپک‌پلاس را کاهش داده و تولید را به سمت ۱۶ میلیون بشکه در روز افزایش داده‌اند. بازار جهانی این بشکه‌های بازگشته را در تعادل عرضه و تقاضا لحاظ کرده است.

اختلال در این مقطع می‌تواند عرضه پایه را حذف کند و کسری فیزیکی عمیق‌تری ایجاد نماید.

تاثیر توقف صادرات نفت ایران 

صادرات ایران نیز مقاوم بوده و حدود ۱.۵ تا ۲ میلیون بشکه در روز باقی مانده و تولید کل نزدیک به ۳.۵ میلیون بشکه است.

هرگونه حمله آمریکا یا اسرائیل به پایانه‌های صادراتی ایران مانند جزیره خارک یا میادین نفتی، می‌تواند قیمت‌ نفت را بالا ببرد و ترس از تلافی گسترده علیه صادرکنندگان عرب را افزایش دهد.

ترکیب این وضعیت با کاهش ۲۰ تا ۳۰ درصدی صادرات GCC به دلیل تاخیر یا انسداد مسیرها، می‌تواند جهش‌های شدیدتر و کوتاه‌مدت قیمت نفت را به محدوده ۸۰ تا ۱۰۰ دلار در هر بشکه برساند.